ರೋಗವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಾದ ವೈರಸ್, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾರಾಸೈಟಗಳಿಂದ (ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳಿಂದ) ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪೋಷಕಾಂಶ ಕೊರತೆಗಳು, ವಿಷ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಕೋಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ರೋಗಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಷ್ಟವು ಕೇವಲ ಕೋಳಿಗಳ ಮರಣದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಡಿತದಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
· E. coli ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಕಾರಣ.
· ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುವುದರಿಂದ, ಮಲ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಸೋಂಕಿತ ಅಥವಾ ಕಲುಷಿತ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ಒದ್ದೆಯಾದ ಲಿಟ್ಟರ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲುಷಿತ ನೀರು ರೋಗ ಹರಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
· ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ತೀವ್ರ ಸೆಪ್ಟಿಸೆಮಿಯಾ, ಏರ್ ಸ್ಯಾಕ್ಯುಲೈಟಿಸ್, ಉದಿಕೊಂಡ ಯಕೃತ್ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಮ, ದೇಹದ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ಸಬ್ಅಕ್ಯೂಟ್ ಫೈಬ್ರಿನೋಪ್ಯೂರೆಂಟ್ ಏರ್ ಸ್ಯಾಕ್ಯುಲೈಟಿಸ್, ಪೆರಿಕಾರ್ಡಿಟಿಸ್, ಪೆರಿಹೆಪಟಿಟಿಸ್, ಬರ್ಸಾ ಮತ್ತು ಥೈಮಸ್ನ ಲಿಂಫೊಸೈಟಿಕ್ ಕಣಗಳು ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುವುದು.
- ನಿಯಂತ್ರಣ: ಹ್ಯಾಚರಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಬ್ರೂಡಿಂಗ್ ವೇಳೆ ಸೂಕ್ತ ತಾಪಮಾನ, ಶುದ್ಧ ನೀರು, ಉತ್ತಮ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಲಿಟ್ಟರ್ ನಿರ್ವಹಣೆ.
· ಬ್ಯಾಸಿಲರಿ ಬಿಳಿ ಅತಿಸಾರ: ಸಾಲ್ಮೋನೇಲ್ಲಾ ಪುಲ್ಲೋರಮ
· ಕೋಳಿ ಟೈಫಾಯಿಡ್: ಸಾಲ್ಮೋನೇಲ್ಲಾ ಗ್ಯಾಲಿನೋರಮ್
· ಕೋಳಿ ಪ್ಯಾರಾಟೈಫಾಯಿಡ್: ಸಾಲ್ಮೋನೇಲ್ಲಾ ಟೈಫಿಮುರಿಯಮ್
· Haemophilus paragallinarum ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
· ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡ ಮುಖ ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಪಿಚ್ಚು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ.
· ನಿಯಂತ್ರಣ: ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ಲಿಟ್ಟರ್ ಒದ್ದೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ವಾತಾವರಣ ಸುಧಾರಣೆ.
· Mycoplasma gallisepticum ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
- ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ರೇಲ್ ಶಬ್ದ, ಸೀನುವುದು, ತೂಕ ಕಡಿಮೆ, ಮೂಗಿನಿಂದ ನೊರೆ ಸೋರುವುದು.
- ಹರಡುವ ಬಗೆ: ಸೋಂಕಿತ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ.
- ನಿಯಂತ್ರಣ: ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆ ತಪ್ಪಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ವಾತಾವರಣ, ಹ್ಯಾಚರಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಪೇರೆಂಟ್ ಕೋಳಿಗಳ ತಪಾಸಣೆ. ಟಿಯಾಮುಲಿನ್ ಅಥವಾ ಟಿಲೋಸೈನ್ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು.
· ಕಾರಣ: ಪ್ಯಾರಾಮಿಕ್ಸೋ ವೈರಸ್.
· ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಖಿನ್ನತೆ, ದಣಿವು, ಆಸಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ, ಹಸಿರು/ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಭೇದಿ, ನರ ದೋಷದ ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಪಾಶು೯ವಾಯು ರೀತಿ).
· ತೀವ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ, ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ 100% ತಲುಪಬಹುದು.
· ನಿಯಂತ್ರಣ: ಕಠಿಣ ಲಸಿಕಾ ಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು,.
· ಕಾರಣ: ಇನಫ್ಲುಯೆಂಜಾ ಟೈಪ್ ಆ ವೈರಸ್ (Influenza Type A virus) (H5N1).
· ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ.
· ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಬಾತು ಕೋಳಿಗಳು, ಸಂಚಾರಿ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಈ ರೋಗ ಹರಡುತ್ತದೆ.
· ಬಾಚಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟಲ್ಗಳು ಸೈನೋಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಎಡಿಮಾಟಸ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪೆಟೆಚಿಯಲ್ ಅಥವಾ ಎಕಿಮೋಟಿಕ್ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಿರಬಹುದು. ನೀರಿನಂಶದ ಅತಿಸಾರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ವಿಪರೀತ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ.
· ಉಸಿರಾಟ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು, ಚರ್ಮದ ಗರಿಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗಬಹುದು. ನಡುಕ, ಟಾರ್ಟಿಕೊಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಒಪಿಸ್ಟೋಟೋನಸ್ನಂತಹ ನರ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಮರಣೋತ್ತರ ಗಾಯಗಳು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
· ರಕ್ತಸ್ರಾವದ ಗಾಯಗಳು (ತೀವ್ರತರವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಒಳಾಂಗಗಳ ಅಂಗಗಳು, ಸೀರಸ್ ಪೊರೆಗಳು, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಮೇಲೆ ಪೆಟೆಚಿಯಲ್ ನಿಂದ ಎಕಿಮೋಟಿಕ್, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ನ್ಯುಮೋನಿಕ್, ಎಂಟರೈಟಿಸ್, ಏರ್ ಸ್ಯಾಕ್ಯುಲೈಟಿಸ್, ಸ್ಪ್ಲೀನೋಮೆಗಾಲಿ ಇವು ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾಯಗಳಾಗಿವೆ.
· ನಿಯಂತ್ರಣ:
o ದೃಢಪಡಿಸಿದ ರೋಗದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಒಂದು ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ರೋಗ ಹರಡುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು "ಸೋಂಕಿತ ವಲಯ" ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 10 ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು "ಕಣ್ಗಾವಲು ವಲಯ" ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
o ಸೋಂಕಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಳಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು.
o ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು/ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು.
o ಕಾಡು ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ವಾಹನಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು.
o ಸೋಂಕಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ನಾಶ/ಕಡಿತ, ಸತ್ತ ಪಕ್ಷಿಗಳ ವಿಲೇವಾರಿ, ಸೋಂಕಿತ ವಸ್ತುಗಳ ನಾಶ, ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು (ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಲಿನ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ) ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೋಂಕುರಹಿತಗೊಳಿಸುವುದು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರದ ಕಣ್ಗಾವಲು ಯೋಜನೆ (POSP) ಅನುಷ್ಠಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿವ೯ಹಣೆ.
ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ:
ಸೋಂಕುಕಾರಕ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ (IB) ಕೋಳಿಗಳ ಉಸಿರಾಟದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ವೈರಲ್ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎವಿಯನ್ ಇನ್ಫೆಕ್ಶಿಯಸ್ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ ವೈರಸ್ (IBV) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. IBV ಜಾಗತಿಕ ಕೋಳಿ ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಜನನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಅಥವಾ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಇದು ಚಿಕ್ಕ ಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ. ಇದನ್ನು ಬಿರ್ನಾ ವೈರಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3–6 ವಾರಗಳ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಳಿಗಳು ಇತರ ವೈರಲ್, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಸೈಟಿಕ್ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗುತ್ತವೆ. IBD ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲ-ಕಲುಷಿತ ಆಹಾರದ ಸೇವನೆ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ. ವೈರಸ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಬಹುದು. ವೈರಸ್ ಹಕ್ಕಿಗಳ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ಬರ್ಸಾ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಶಿಯಸ್ ಅನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುತ್ತದೆ.
· ನಿರಾಸಕ್ತಿ, ಮನೋವೈಕಲ್ಯ, ಬಿಳಿ ಬೇದಿ.
· ಆರಂಭಿಕ ರೋಗೋದ್ರೇಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ.
· ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ತನಕೋಶದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವ.
· ಬರ್ಸಾ ಉದಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಹರ್ಪೀಸ್ ವೈರಸ್ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಿಯೊಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ (ಲಿಂಫಾಯ್ಡ್ ಕೋಶಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ) ರೋಗ.
ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವ ವೈರಲ್ ರೋಗ. ಇದನ್ನು ಪಾಕ್ಸವೈರಿಡೇ ಕುಟುಂಬದ ವೈರಸ್ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಲಸಿಕೆ ಹಾಕದ ಹಿತ್ತಲು ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.
· ಕೋಳಿಗಳ ಪುಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ಚರ್ಮದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೊಡ್ಯೂಲರ್ ಗಾಯಗಳು.
· ಟರ್ಕಿಗಳ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಬು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
· ಬಾಯಿಯ ಒಳಗೆ, ಅನ್ನ ನಾಳ, ಫ್ಯಾರಿಂಕ್ಸ್, ಲ್ಯಾರಿಂಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಪದರುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳು.
· 1–2 ವಾರಗಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಚಿಕ್ಕ ಕೋಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತವೆ.
· 10–50 ಶೇಕಡಾ ರಷ್ಟು ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
· ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ತೀವ್ರ ದಾಹ.
· ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಪುಟಿಕೆಗಳ ಫಿಲಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
· ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು: ಫಂಗಸ್ನಿಂದ ಹಾನಿಗೊಂಡ ಲಿಟ್ಟರ್(ನೆಲ ಹಾಸಿಗೆ) ಉಪಯೋಗವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡಲಾದ ಡ್ರಿಂಕರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಫೀಡರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.
· ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಫಂಗಸ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಷಕಾರಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ರೋಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
· ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಕಡಿಮೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ಕುಸಿತ, ಮೊಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಗ್ಗುವುದು, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕುಸಿತ, ಲಸಿಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು.
· ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೈಕೋಟಾಕ್ಸಿನ್ಸ್: • ಅಫ್ಲಾಟಾಕ್ಸಿನ್ಸ್, ಫ್ಯೂಮೊನಿಸಿನ್ಸ್, ಝಿಯರಾಲಿನೋನ್, ಒಕ್ರಾಟಾಕ್ಸಿನ್ಸ್, ಡಿಯೋಕ್ಸಿನಿವಾಲೆನೋಲ್ ಮತ್ತು T-2 ಟಾಕ್ಸಿನ್ಸ್.
· ಮೈಕೋಟಾಕ್ಸಿನ್ಸ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಫ್ಲಾಟಾಕ್ಸಿನ್ಗಳಿಂದ ಬಾಯಿ ಅಥವಾ ಅನ್ನನಾಳದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣು ಕಾಣಿಸಬಹುದು.
· ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಗಿಜಾರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಗಿಜಾರ್ಡ, ಪ್ರೋವೆಂಟ್ರಿಕುಲಸ್ ಮತ್ತು ಕರಳು ಉದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
· ನಿಯಂತ್ರಣ : ಫಂಗಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಾನಿಗೊಂಡ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಟಾಕ್ಸಿನ್ ಬೈಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಉದಾ: ಜಿಯೋಲೈಟ್ಸ್, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಅಥವಾ ಚಾರ್ಕೋಲ್.
ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರುಳಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಒಂಬತ್ತು Eimeria ಜಾತಿಗಳು ಕಾಕ್ಸಿಡಿಯೋಸಿಸ್ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. E. acervulina, E. brunetti, E. hagani, E. maxima, E. mitis, E. mivati, E. necatrix, E. praecox, ಮತ್ತು E. tenella.
· ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸೇವನೆ
· ಕಡಿಮೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ
· ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೋಳಿಗಳು
· ತೂಕ ಇಳಿಕೆ
· ರಕ್ತಪೂರಿತ ಮಲ/ಬೇಧಿ
· ಕಡಿಮೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆ
· ಸೀಕಾದ (caeca) ಒಳಗೆ ರಕ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ
· ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಕೋಳಿಯಲ್ಲಿ E. tenella ನಿಂದಾಗಿ ಸೀಕಲ್ ಪೌಚಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಿರುತ್ತದೆ.
· ಸೆರೋಸಲ್ (serosal) ಪದರಿನ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರದ ಸಣ್ಣ ಮೃದು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು. ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮೆಣಸು (salt and pepper)” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
· ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಶಿಜೋಂಟ್ಸ್ (schizonts) ಗುಚ್ಛಗಳು E. necatrix ಸೋಂಕಿನ ನಿರ್ಧಾರಾತ್ಮಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
ಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಪಕ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
· ಕಿಡ್ನಿ, ಲಿವರ್, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಜಠರ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಶೇಖರಣೆ.
· ಇದು ಅಕ್ಯೂಟ್ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.
· 15–35% ರಷ್ಟುಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿದೆ.
· ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
· ಲಿಗಮೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಂಡನ್ ಶೀತ್ನಲ್ಲಿ ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
· ಇದು ಕ್ರೋನಿಕ್ ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
· ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
· ಅನುವಂಶೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಈ ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಲಸಿಕೆಗಳು ಅಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ/ಬಲಹೀನಗೊಂಡ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳು ಆಗಿದ್ದು, ಮಾನವ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೇರ ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡದೇ ಸಹಜ ಸೋಂಕಿನಂತೆ ಇಮ್ಯೂನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.
| ವಯಸ್ಸು | ಲಸಿಕೆಯ ಹೆಸರು | ನೀಡುವ ಬಗೆ |
|---|---|---|
| ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ | MD, HVT ಸ್ಟ್ರೈನ್ (ಜೀವಂತ) | ಹ್ಯಾಚರಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟ್ರಾಮಸ್ಕ್ಯುಲರ್ (I/M) |
| 5–7ನೇ ದಿನ | ರಾಣಿಖೆತ್ F / ಲಸೋಟಾ VH (ಜೀವಂತ) | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ (1–2 ಹನಿಗಳು) |
| 10–14ನೇ ದಿನ | ಐ.ಬಿ.ಡಿ. (IBD) | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ |
| 28ನೇ ದಿನ | ಲಸೋಟಾ (ಬೂಸ್ಟರ್) | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ |
| 6ನೇ ವಾರ | ಫೌಲ ಪಾಕ್ಸ್ (ಜೀವಂತ) (ಕೋಳಿ ಸಿಡುಬು) |
ವಿಂಗ್ ವೆಬ್ (ಡಬಲ್ ಪ್ರಿಕ್ ವಿಧಾನ) |
| 6–8ನೇ ವಾರ | RD, R2B ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ಸ್ಟ್ರೈನ್ | ಸಬ್ಕ್ಯೂಟೇನಿಯಸ್ (S/C) – ವಿಂಗ್ ವೆಬ್ (0.5 ml) |
| 10–12ನೇ ವಾರ | ಐ.ಬಿ.ಡಿ. (ಜೀವಂತ) ಬೂಸ್ಟರ್ | ಸಬ್ಕ್ಯೂಟೇನಿಯಸ್ ಅಥವಾ ಇಂಟ್ರಾಮಸ್ಕ್ಯುಲರ್ (0.5 ml) |
| 16–18ನೇ ವಾರ | RD, R2B ಅಥವಾ ಕೊಚ್ಚಿದ (ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ಸ್ಟ್ರೈನ್) ಬೂಸ್ಟರ್ | ಸಬ್ಕ್ಯೂಟೇನಿಯಸ್ – ವಿಂಗ್ ವೆಬ್ (0.5 ml) |
| 18–20ನೇ ವಾರ | ಐ.ಬಿ.ಡಿ. (ಜೀವಂತ ಬೂಸ್ಟರ್) | ಸಬ್ಕ್ಯೂಟೇನಿಯಸ್ ಅಥವಾ ಇಂಟ್ರಾಮಸ್ಕ್ಯುಲರ್ (0.5 ml) |
| ವಯಸ್ಸು | ಲಸಿಕೆಯ ಹೆಸರು | ನೀಡುವ ಬಗೆ |
|---|---|---|
| ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ | MD, HVT ಸ್ಟ್ರೈನ್ (ಜೀವಂತ) | ಹ್ಯಾಚರಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟ್ರಾಮಸ್ಕ್ಯುಲರ್ (I/M) |
| 5–7ನೇ ದಿನ | ರಾನಿಖೆತ್ F / ಲಸೋಟಾ VH (ಜೀವಂತ) | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ (1–2 ಹನಿಗಳು) |
| 10–14ನೇ ದಿನ | ಐ.ಬಿ.ಡಿ. | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ (D.W.) |
| 28ನೇ ದಿನ | ಲಸೋಟಾ (ಬೂಸ್ಟರ್) | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ (D.W.) |
| ವಯಸ್ಸು | ಲಸಿಕೆಯ ಹೆಸರು | ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ನೀಡುವ ಬಗೆ |
|---|---|---|
| 7ನೇ ದಿನ | RD F/ಲಸೋಟಾ ಸ್ಟ್ರೈನ್ | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ (1–2 ಹನಿಗಳು) |
| 12ನೇ ದಿನ | ಐ.ಬಿ.ಡಿ. | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ (1–2 ಹನಿಗಳು) |
| 28ನೇ ದಿನ | RD ಲಸೋಟಾ ಸ್ಟ್ರೈನ್ (ಬೂಸ್ಟರ್) | ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ (1–2 ಹನಿಗಳು) |
| 6ನೇ ವಾರ | ಫೌಲ ಪಾಕ್ಸ್ (ಜೀವಂತ) (ಕೋಳಿ ಸಿಡುಬು) |
ವಿಂಗ್ ವೆಬ್ (ಡಬಲ್ ಪ್ರಿಕ್ ವಿಧಾನ) |
| 8ನೇ ವಾರ | RD, R2B ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ಸ್ಟ್ರೈನ್ | ಸಬ್ಕ್ಯೂಟೇನಿಯಸ್ – ವಿಂಗ್ ವೆಬ್ (0.5 ml) |
| 12ನೇ ವಾರ | ಐ.ಬಿ.ಡಿ. (ಜೀವಂತ, ಬೂಸ್ಟರ್) | ಸಬ್ಕ್ಯೂಟೇನಿಯಸ್ ಅಥವಾ ಇಂಟ್ರಾಮಸ್ಕ್ಯುಲರ್ (0.5 ml) |
| 15ನೇ ವಾರ | RD, R2B ಅಥವಾ ಕಿಲ್ಡ್ (ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ಸ್ಟ್ರೈನ್, ಬೂಸ್ಟರ್) | ಸಬ್ಕ್ಯೂಟೇನಿಯಸ್ – ವಿಂಗ್ ವೆಬ್ (0.5 ml) |