ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ:

• ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಮಾರೆಕ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ, ರಾಣಿಖೇತ್ ಕಾಯಿಲೆ, ಕೋಳಿ ಪಾಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ರೋಗಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು. ಈ ರೋಗಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
• ಕೋಳಿಗಳು ಸ್ಕಾವೆಂಜಿಂಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಆಂತರಿಕ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜಂತು ಹುಳುಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಣೆ ಔಷಧಿ ನೀಡುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೋಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳ ಕೊಕ್ಕು ತೆಗೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಆಹಾರ ಹುಡುಕಲು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾವೆಂಜಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ರೈತ ಸುಮಾರು 80-100 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಿದ್ದರೆ ಬೇರೆ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚುವುದು ಹಾಗೂ ಮೊಟ್ಟೆ ಕಚ್ಚುವಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕೊಕ್ಕು ತೆಗೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು.
• ಮೊದಲ ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಣೆಯ ನಂತರ, 3 ವಾರಗಳ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಸಲ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿ. ಇದರಿಂದ ಒಟ್ಟು 4 ಬಾರಿ ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಔಷಧ ನೀಡುವಾಗ, ಮರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 4 ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಔಷಧವನ್ನು ಬೆರೆಸಬೇಕು (ದಿನಕ್ಕೆ 6 ವಾರಗಳ ವಯಸ್ಸಿನ 100 ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 6 ಲೀಟರ್ ನೀರು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ).
• ಕೋಳಿಗಳು ಔಷಧೀಯ ನೀರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
• ಬಾಹ್ಯ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಸೂಚನೆ ಬಂದರೂ, ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯಾಡಿಸಬೇಕು.
• ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವಾಗ ತಲೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.
• ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಕರ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕು ತೆಗೆಯುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.

ವಯಸ್ಸು	ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
31-42 ದಿನಗಳು	ಮೊದಲ ಡಿಬೀಕಿಂಗ್ (ಕೊಕ್ಕು ತೆಗೆಯುವಿಕೆ)
42-50 ದಿನಗಳು	ಮೊದಲ ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಣೆ ಔಷಧಿ
13-16 ವಾರಗಳು	ಎರಡನೇ ಕೊಕ್ಕು ತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಣೆ ಔಷಧಿ

ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿವಾರಣೆ

1. ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಶ್ವಾಸರೋಗ

• ಈ ರೋಗವು ಮೈಕೋಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಗ್ಯಾಲಿ ಸೆಪ್ಟಿಕಮ್ ಎಂಬ ರೋಗಾಣುವಿನಿಂದ ಬರುವುದು.
• ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೋಳಿಗಳಿಗೂ ಹರಡುವ ಈ ವ್ಯಾದಿಗೆ ಮರಿಗಳು ಬೇಗನೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ.
• ಆನುವಂಶಿಯತೆ, ಪರಸ್ಪರ ಮಿಲನ, ಪರಿಸರ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳಿಂದಲೂ ಸಹ ರೋಗ ಹರಡುತ್ತವೆ.

ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಮೂಗಿನಿಂದ ನೀರು ಸುರಿಯುವುದು, ಸೀನು ಹಾಗೂ ಕೆಮ್ಮಿನಿಂದ ಉಸಿರಾಡಲು ವಿಪರೀತ ತೂಂದರೆಯಾಗುವುದು.
• ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಕೊಕ್ಕರೆ ರೋಗ (ರಾಣಿಕೆತ್ ರೋಗ)

• ಇದು ವೈರಸ್ ನಿಂದ ಬರುವ ರೋಗ.
• ಈ ರೋಗ ಬಂದರೆ ಗುಣಪಡಿಸಲು ಯಾವ ಔಷಧವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೋಗ ಬರುವ ಮುನ್ನ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಸಬೇಕು.

ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
• ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಉಸಿರಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಬೇಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನರಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದ ಕತ್ತು ಮತ್ತು ತಲೆ ಜೋತು ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ.
• ರೋಗ ಕಂಡುಬಂದ 2-3 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತದೆ.
• ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

3. ಬರ‍್ಸಾ ಗ್ರಂಥಿಯ ಸೋಂಕು ರೋಗ

• ಮೊದಲ 2 ವಾರದ ವಯಸ್ಸಿನ ಮರಿಗಳು ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.
• ದೇಹದಲ್ಲಿನ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ರಕ್ತಕಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ತಾಯಿ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಹರಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ನೀರಿನಂತೆ ಬೇಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಗುದದ ಭಾಗವನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
• ಮರಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

4. ರಕ್ತ ಬೇಧಿ

• ಈ ರೋಗ ಬಂತೆಂದರೆ ಕೋಳಿಗಳು ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಸಾಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.
• ತೇವಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಈ ರೋಗವಿರುವ ಕೋಳಿಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಯಿಂದ ಇತರ ಕೋಳಿಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಅತಿ ಶಿಘ್ರವಾಗಿ ರೋಗ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಲಕ್ಷಣಗಳು:

• ಹಿಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಕಂಡುಬರುವುದು.
• ರೋಗ ಕಂಡುಬಂದ 24 ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಔಷಧಿ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ಕೋಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ.
• ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ರೋಗತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕ್ರಮಗಳು:

• ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಕೋಳಿಮರಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.
• ಕೋಳಿಮರಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ರೋಗರಹಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೋಳಿಮರಿಗಳಿಗೆ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
• ಕೋಳಿಮರಿಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ರೋಗಬಾರದಂತೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು.
• ಚಿಕ್ಕಮರಿಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡಕೋಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡಬಾರದು.
• ಕೋಳಿಮರಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬಂದರೆ ತಕ್ಷಣ ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.
• ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಜಂತು ನಾಶಕ ಔಷದಿಯನ್ನು ಕೊಡಿಸಬೇಕು.

ಪರೋಪಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿವಾರಣೆ

1. ಒಳಪರೋಪಜೀವಿಗಳು

• ದುಂಡು ಹುಳುಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಡಿಹುಳುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಳಿಯ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ತಿಂದ ಆಹಾರ ಸರಿಯಾಗಿ ಪಚನವಾಗದೆ ಕೋಳಿಗಳು ನಿಶ್ಯಕ್ತಿಹೊಂದಿ ಸಾಯುವುದಲ್ಲದೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿವಾರಣೆ: ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಜಂತು ನಿವಾರಣೆ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಸಬೇಕು.

2. ಹೊರಪರೋಪಜೀವಿಗಳು

• ಕೋಳಿ ಹೇನು, ಉಣ್ಣೆ, ಚಿಗಟ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಸಾಕುವ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶರೀರದ ಮೆಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ನಿವಾರಣೆ: ಹೊರಪರೋಪಜೀವಿಗಳ ನಿವಾರಣ ಪುಡಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕೀಟನಾಶಕವನ್ನು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಿ ಕೋಳಿಯ ಶರೀರದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೋಳಿ ಮನೆಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿಡಬೇಕು.

ಸತ್ತಕೋಳಿಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ

• ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಳಿಗಳು ಕೆಲವು ಸಲ ರೋಗ ಬಾಧೆಯಿಂದ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ 5% ಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಸತ್ತ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಗುಂಡಿ ತೊಡಿ ಹೂಳಬೇಕು.

ಸತ್ತ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಹೂಳುವ ಗುಂಡಿ

• ಈ ಗುಂಡಿಯು ಇತರ ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳು, ವಾಸಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕೋಳಿ ಓಡಾಡುವ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಸುಮಾರು 150 ಅಡಿ ದೂರವಿರಬೇಕು.
• ಸತ್ತ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಹೂಳುವ ಗುಂಡಿಯು ಸುಮಾರು 6 ಅಡಿ x 6 ಅಡಿ x 8 ಅಡಿ ಅಳತೆಯಿರಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಯಿಮುಚ್ಚುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಮುಚ್ಚಳ ಮುಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಸತ್ತ ಕೋಳಿಗಳು ಗಾಳಿಯಾಡದೆ ಒಳಗೆ ಕೊಳೆತು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಂಡಿ ತುಂಬಿದ ನಂತರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬೇರೆ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಸೋಂಕು ತಪ್ಪಿಸಿ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಮಾಡಬಹುದು.

ಹಿತ್ತಲಿನ ಸುಧಾರಿತ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾದ ಲಸಿಕೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ

*ಈ ಎರಡು ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿ.

ಗಮನಿಸಿ: ಮಾರೆಕ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಮೊದಲ ದಿನದ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹ್ಯಾಚರಿ ಘಟಕದಲ್ಲಿಯೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿತ್ತಲಿನ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕುವುದು (ಮೂಲ: ಶ್ರೀ ಅಲೇಖಾ ದಲೈ)

• ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ(ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಟರ್ಕಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ಕೋಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿತ್ತಲಿನ ಸಾಕಣೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ.
• ಮರಿ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ವಯಸ್ಕ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಿ.
• ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡಿ.
• ಸತ್ತ ಕೋಳಿಗಳ ಸರಿಯಾದ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ.
• ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಯಿರಿ.
• ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ